فصل سوم: مضامین فرعی زیارت عاشورا در کتب اهل تسنن

در اینجا به بررسی بعضی از مضامین فرعی در زیارت عاشورا میپردازیم. سعی شده است تا مشابه این مضامین فقط در کتب اهل سنت جستجو شود. اگر چه تک تک مضامین این زیارت شریفه را میتوان در قرآن کریم یا سنت صحیح رسول اکرم (ص) یافت[1] ولی جهت اختصار فقط 5 مورد ازآن مورد بررسی قرار گرفته است:

1-       "السلام علیک یا بن رسول الله":

چگونه امام حسین (ع) فرزند رسول اکرم (ص) خوانده میشود در حالیکه ایشان فرزند دختر رسول الله (ص) هستند و عرب معمولا امتداد نسل و نسب را فقط از طرف اولاد ذکور میداند. این همان سوالی است که هارون الرشید در مقابل امام موسی کاظم (ع) مطرح کرد و شیخ صدوق در کتاب عیون الرضا متن کامل این مناظره را آورده است[2]. فخررازی مفسر بزرگ اهل سنت با استناد به آیه 84 سوره انعام که عیسی (ع) را فرزند ابراهیم (ع) میخوانند (در حالیکه عیسی فرزند دختری ابراهیم است) میگوید که پس حسن و حسین هم فرزندان رسول اکرم (ص) هستند[3]. ابن ابی الحدید معتزلی با استدلال به آیه مباهله[4] ثابت میکند که حسن و حسین فرزندان رسول اکرم (ص) هستند[5]. در این زمینه احادیث نبوی زیادی نیز وجود دارد که پیامبر (ص) در آنها فرزندان علی (ع) را فرزندان خود میخواند مانند آنچه که الترمذی مولف یکی از صحاح ششگانه اهل سنت بدین معنی روایت کرده است: پیامبر فرمود که حسن و حسین پسران من و پسران دخترم هستند خداوندا من این دو را دوست دارم پس تو نیز آنها را دوست بدار و آن کس را که این دو را دوست میدارد نیز دوست بدار[6].

2-       "السلام علیک یا بن امیرالمومنین وبن سید الوصین":

دراین خصوص آنچه را الحموینی شافعی در کتابش بنام فرائد السمطین[7] آورده است نقل میکنیم: ابن عباس میگوید که پیامبر(ص) فرمود: "انا سید النبیین و علی سید الوصیین"[8]. همچنین ابو نعیم در کتاب حلیه الاولیاء روایتی را از انس بن مالک بدین معنی نقل میکند[9]: "رسول اکرم (ص) روزی فرمود اولین کسی که از این در وارد شود امیرمومنان، سید مسلمانان، وآخرین اوصیا است دراین زمان علی (ع) از در وارد شد".

3-       "السلام علیک یابن فاطمه الزهراء سیده نساء العالمین":

بخاری و مسلم صاحب صحیح ترین صحاح ششگانه نزد اهل سنت این حدیث را از رسول اکرم (ص) نقل میکنند که فاطمه سیده النساء هذه الامه است[10].

4-       "وجلت وعظمت مصیبتک فی السموات":

این فراز بدین معنی است که سوگواری تو در آسمانها بزرگ و عظیم شد. شاید این سوال مطرح شود چگونه سوگواری امام حسین (ع) در آسمانها ظاهر شد. الطبرانی محدث بزرگ اهل سنت در کتاب المعجم الکبیر خود روایت مستندی بدین معنی نقل میکند[11]: "زمانیکه حسین کشته شد آسمان برای چندین روز به رنگ خون در آمد". نورالدین الهیثمی عالم مشهور حدیث شناس اهل سنت در کتاب خود بنام مجمع الزوائد میگوید[12]:" راویان این روایت مورد اعتماد و صحیح هستند". در روایت دیگری الطبرانی میگوید[13]: "زمانیکه حسین کشته شد خورشید گرفت بطوریکه ستارگان در وسط روز ظاهر شدند و مردم گمان کردند که روز رستاخیز فرا رسیده است". نورالدین الهیثمی میگوید[14]: "این روایت دارای سند خوب و قابل قبولی است". سیوطی میگوید[15]: "زمانیکه حسین کشته شد آسمان خون بارید بطوریکه همه چیز پر از خون گشت". روایات صحیحه در مورد اینکه پس از قتل حسین (ع) آسمان خون بارید بسیار زیاد هستند[16]. در واقع این فراز از زیارت عاشورا به همین حوادث طبیعی که پس از واقعه کربلا اتفاق افتاده است میتواند اشاره داشته باشد.

5-    "مصیبه ما اعظمها و اعظم رزیتها فی الاسلام و فی جمیع اهل السموات و الارض":

معنی این جمله آن است که مصیبت شهادت حسین (ع) آنچنان بلای عظیم و بزرگی است که دراسلام و بر تمام اهل آسمانها و اهل زمین بزرگتراز آن نازل نشده است. گریه پیامبر (ص) بر حسین (ع) 50 سال پیش از شهادت ایشان نشان دهنده عظمت این مصیبت است. احمد بن حنبل یکی از ائمه مذاهب چهارگانه اهل سنت و ریس حنابله جهان در کتاب معروف خود بنام مسند احمد درروایتی مستند که الهیثمی آنرا صحیح و راویان آن را مورد اعتماد میداند[17] نقل میکند که[18]: "علی بن ابیطالب (ع) درهنگام عزیمت به جنگ صفین وقتیکه بسرزمین نینوا رسیدند فرمودند صبر کن یا ابا عبدالله! سوال شد چه شده است یا علی؟ علی (ع) فرمود که روزی بر رسول اکرم (ص) وارد شدم و دیدم که اشک از چشمان ایشان جاری است. پرسیدم یا رسول الله آیا کسی شما را ناراحت کرده است؟ رسول اکرم (ص) فرمود که همین الان جبرییل از نزد من رفت و به من گفت که حسین در کنار رود فرات کشته میشود. سپس جبرییل به من گفت ای رسول الله آیا میخواهی خاک آن منطقه را بو کنی گفتم آری سپس این خاک را به من داد".

حسین جان چگونه پس از کشته شدن تو بر تو نگرییم در حالیکه پیامبر(ص) قبل از آن بر تو گریست. نمی دانم در دل علی در آن لحظه که این جملات را مقابل حسین میگفت چه میگذشت و نمیدانم حسین چه پاسخی به علی داد.

مرکز فرهنگی نور

محرم 1426 قمری

بر طریق اهل بیت | 13:37 - جمعه شانزدهم بهمن 1388