زيارت در لغت به معني «قصد» است و در موردي به كار مي رود كه فردي از نقطه
اي به نقطه اي براي ديدار شخصي يا مكاني برود و هدفش از اين كار تعظيم و
تكريم آن فرد يا ان مكان باشد(1).
گاهي نيز زيارت به جمله ها و عباراتي گفته مي شود كه انسان با آنها با فرد سخن مي گويد و اين اصطلاحي ديگر غير از اصطلاح لغوي است.
فطرت و آيين اسلام:آيين اسلام ،آيين فطري است و دستورهاي ان ،با آفرينش انسان ،هماهنگ و همسوست ؛اين آيين از هر نوع تشريع خلاف فطرت ،پيراسته است.
قرآن
مجيد بر اين اصل تصرسح مي كند و مي فرمايد: «فأفم وجهك للدين حنيفا فطرت
الله التي فطر الناس عليها لا تبديل لخلق الله ذلك الدين القيم و لكن أكثر
الناس لايعلمون»(2) ؛پس رو به آيين حق گرا -توحيد خالص- كن كه خداوند در
تهاد انسان ها جاي داده است.دگرگوني در آفرينش الهي نيست. اين است آيين
استوار ،ولي بيشتر مردم نمي دانند.
مثلا انسان پيوسته داد و عدل را
دوست داشته و از ظلم و ستم بيزار بوده است. به زندگي اجتماعي علاقه مند و
از زندگي در بيغوله ها گريزان مي باشد و همچنين...اكنون مسأله ديدار چهره
هاي محبوب را در آرامگاه هايشان از نظر اسلام بررسي مي كنيم.
علاقه به درگذشتگان فطري است:هر
انسان سالمي به پدران و مادران و فرزندان و بستگان و دوستان خود علاقه
دارد و گاهي هستي خود را فداي آنها مي كند و پس از درگذشت آنها نيز به ياد
آنها مي باشد و در خانه دل ،مهر و محبت آنها را پرورش مي دهد و لذا آثار و
يادگارهاي آها را حفظ مي كند. از اين جهت پس از خاكسپاري علاقه مند است كه
مهر جوشان خود را در كنار قبر آنها به نمايش بگذارد ،تا رابطه ي او با اين
ازدست رفتگان قطع نشود و آرامگاه آنان به صورت خاصي محفوظ بماند.
بنابراين
جلوگيري از زيارت قبور افراد مرد علاقه ،امرس است بر خلاف فطرت و گامي است
بر خلاف خواسته هاي آفرينش انسان. از اين جهت شرع مقدس به زيارت قبور
دستور داده و آثاري بر آن بيان شده است.
آثار تربيتي زيارت قبور:شكي
نيست كه انسان با حرص و ولع به مال و جاه آفريده شده ولي در عين حال
عواملي در حيات او هست كه اين خواسته را تعديل مي كند و به اين غريزه سر و
سامان مي بخشد و كاري مي كند كه تلاش او براي زندگي و گردآوري اموال و
ثروت در مسير سعادت او باشد نه در مسير گرداوري اموال.
يكي از عوامل
تعديل كننده اين درخواست ،رفتن به وادي خاموشان است كه در آن بزرگان و
قدرتمندان و ثروتمندان جهان با يك لباس سفيد هم شكل آرميده اند و چيزي جز
كفن همراه خود نبرده اند.
همين ديدار ،سبب مي شود كه انسان از حرص و آز
خويش بكاهد. در رواياتي كه از پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله نقل شده
اين نكته تصريح شده است.
پيامبر گرامي مي فرمايند:
«كنت نهيتكم عن
زيارة القبور. ألا فزوروها فإنها ترق القلب و تدمع العين و تذكر
الآخرة»(3) ؛من شما را از زيارت قبور نهي كرده بودم -به خاطر اين كه به
زيارت قبور مشركان مي رفتند كه خود ممنونع است- اكنون (كه قبور مسلمانان و
شهيدان در برابر شماست) ،زيارت كنيد! زيرا زيارت ،دل ها را نرم و ديدگان
را اشك بار مي سازد و آخرت را به خاطر مي آورد.
و در حديث ديگر فرمودند:
«زوروا القبور فإنها تذكر الآخرة»(4) ؛گور مردگان را زيارت كنيد زيرا آخرت را به ياد شما مي آورد.
ام
سلمه مي گويد: پيامبر (صلي الله عليه و آْله) فرمودند: «زوروا القبور فإن
لكم فيها عبرة» ؛قبور را زيارت كنيد زيرا براي شما آموزنده است.
زيارت قبور عالمان:آن
چه گفته شد مربوط به زيارت قبور مردم عادي است كه كمترين فايده ي آن
،يادآوري مرگ و روز رستاخيز است ولي زيارت تربت عالمان ،اثر ديگري دارد
؛زيرا علاوه بر اين كه از شخص انان تجليل مي شود ،نوعي ترويج از علم و
دانش به شمار مي رود و سبب مي شود كه نسل جوان ،به خاطر احترامي كه عالمان
-در زندگي و پس از مرگ- دارند به علم ،گرايش پيدا كنند و در شمار آنان
درآيند.
زيارت تربت شهيدان:زيارت
تربت شهيدان كه با خون سرخ خويش از شرف و عزت ملي ،دفاع كرده اند مفهومي
فراتر از زيازت قبور افراد عادي دارد. حضور در كنار مرقد آنان ،نوعي بستن
پيمان با آنان است كه راه آنان را ادامه خواهند داد. براي روشن شدن مطلب
مثالي را مطرح مي كنيم:
زائر خانه خدا در طواف ،حجر الاسود را استلام
مي كند. هدف از دست گذاردن بر اين سنگ سياه چيست؟ هدف ،نوعي از دست گذاردن
بر اين سنگ سياه چيست؟
هدف ،نوعي پيمان بستن با ابراهيم خليل(عليه
السلام) است كه پيوسته در راه آرمان او ،سعي و كوشش كند و چون دست زائر به
قهرمان توحيد نمي رسد ،دست بر چيزي مي گذارد كه بازمانده از اوست.
در احاديث اسلامي وارد شده است كه زائر خانه ي خدا به هنگام استلام حجر مي گويد:
«أمانتي
أديتها و ميثاقي تعاهدته لتشهد لي بالموافاة» ؛امانتي كه بر ذمه ام ادا
كردم و بيعت خود را تجديد نمودم تا به اداي آن گواهي دهي.
از اين بيان
روشن مي شود كه چرا اسلام دستور مي دهد به زيارت شهيدان أحد و كربلا و
ديگر شهداي عزيز بشتابيم ؛زيرا حضور در كنار تربت آنان و يا دستگذاردن بر
ضريح و قبر آنان نوعي بستن پيمان با روح و هدف آنان است كه زائر راه آنان
را تداوم خواهد بخشيد.
پس زاريت قبر شهيد ،گذشته از تكريم و احترام او ،پاسداري از آرمان هاي اوست.
حضور در حرم پيامبر صلي الله عليه و آله:حضور
در حرم پيامبر صلي الله عليه و آله گذشته از اينكه قدر شناسي از جان فشاني
ها و فداركاري هاي اوست ،بيعت با آن حضرت و نشان پايداري بر آرمان هاي او
به شمار مي رود.
اين مطلب از امام هشتم عليه السلام وارد شده است:
«إن
لكل إمام عهدا في عنق أوليائه و شيعته و إن من تمام الوفاء بالعهد زيارة
قبورهم» ؛ هر امامي بر گردن دوستان و شيعيان خويش پيماني دارد و زيارت
قبور پيشوايان، بخشي از عمل به اين پيمان است.
تو گويي با اين زيارت با پيشواي خود پيمان مي بندد كه جز راه و رسم آنان ،از راه و رسم ديگري پيروي نكند.
زائر مرقد رسول خدا(صلي الله عليه و آله) با رهبر خويش چنين گفتگو مي كند:
اي
رسول خدا! اگر انصار در «عقبه دوم» با تو بيعت كردند تا از حريم رسالت
دفاع كنند و يا گروهي از مهاجر و انصار در «حديبيه» زير شجره با تو بيعت
كردند تا از دين خدا دفاع كنند ،من نيز اي شفيع امت! با حضور در حرم و
تماس با تربت پاك تو ،با تو بيعت مي كنم كه پاسدار آرمان هاي تو باشم ،گرد
شرك و گناه نگردم و از تو مي خواهم كه برايم از درگاه الهي طلب آمرزش كني.
اگر
گردشگران عالم براي ديدار آثار باستاني و مناظر زيبا ،رنج سفر برخود هموار
مي كنند ؛من با دويدن در بيابان و خفتن در كنار خار مغيلان ،خواهان زيارت
مرقد تو هستم. از آنجا كه دستم به تو نمي رسد ،تربت و را مي بويم و مي
بوسم.
----------------------------------
پي نوشت:1. مصباح المنير ،ص354
2. سوره لقمان ،آيه 30
3. كنز العمال ،ج15 ،حديث 42555
4. صحيح مسلم ،ج2 ،ص671
5. وسائل الشيعه ،ج10 ،باب44 از ابواب مزار ،حديث
://www.adyan.net/maq-vah/971-zeyarateghoboor-1.html
